Las comunidades de tradición tibetana celebran el nacimiento del maestro que llevó el budismo al Tíbet y es venerado como el «segundo Buda»
Padmasambhava, conocido en tibetano como Guru Rinpoché («el maestro precioso»), es una de las figuras más veneradas del budismo tibetano. Su nombre en sánscrito significa «nacido del loto» y alude al relato de su origen: según la tradición, no nació de madre sino que emergió milagrosamente de una flor de loto sobre las aguas del lago Dhanakosha, en la tierra de Oddiyana (que se sitúa aproximadamente en el actual valle de Swat, en Pakistán). Este nacimiento extraordinario no es un dato biográfico en el sentido convencional sino una afirmación espiritual sobre su naturaleza: Padmasambhava se considera una manifestación compasiva del Buda Amitabha (el «Buda de la luz infinita», una de las figuras búdicas centrales del budismo tibetano y del este asiático, que representa la compasión y la sabiduría) que vino al mundo para beneficiar a todos los seres.
Su papel histórico es decisivo: en el siglo VIII, el rey tibetano Trisong Detsen le invitó al Tíbet para superar los obstáculos que impedían establecer el budismo en el país. Allí fundó el primer monasterio tibetano (Samye), ordenó a los primeros monjes e introdujo las enseñanzas tántricas (Vajrayana) adaptándolas al contexto cultural tibetano. Antes de abandonar el Tíbet, escondió numerosos textos sagrados (termas) para que maestros futuros —los tertöns («descubridores de tesoros»)— los revelaran cuando la sociedad estuviera espiritualmente preparada para recibirlos. Algunos de estos textos no eran físicos sino que estaban «ocultos» en la mente de los discípulos, para aflorar en vidas futuras.
Es el fundador de la escuela Nyingma (la más antigua del budismo tibetano), aunque su figura es venerada transversalmente en todas las tradiciones tibetanas. La festividad se celebra con el canto del mantra de Guru Rinpoché, ofrendas, danzas rituales y la lectura de textos sobre su vida.
Cabe señalar que en el budismo theravada (el más antiguo) el Buda es único: Siddharta Gautama. En cambio, en las corrientes mahayana y vajrayana (budismo tibetano, zen, budismo del este asiático), el término «buda» alude a un principio universal de iluminación que puede manifestarse en múltiples formas. De ahí surgen figuras como Amitabha, Avalokiteshvara, Manjushri o Tara, que no son dioses en sentido monoteísta sino manifestaciones o aspectos de la naturaleza búdica universal. En este marco, el propio Siddharta Gautama es considerado una manifestación de ese principio. Cuando en el budismo tibetano se habla del «Buda Amitabha», por tanto, se está usando el término en este sentido más amplio, propio de la tradición mahayana.
Euskara
Padmasambhavaren jaiotza (Rinpoché gurua)
Tibetar tradizioko komunitateek budismoa Tibetera eraman zuen maisuaren jaiotza ospatzen dute, eta «bigarren Buda» bezala gurtzen dute
Padmasambhava, tibeteraz Rinpoché Gurua («maisu ederra») esaten zaiona, tibetar budismoaren irudirik gurtuenetako bat da. Sanskritoz bere izenak «lototik jaioa» esan nahi du eta bere jatorriaren kontakizunari erreferentzia egiten dio: tradizioaren arabera, ez zen amagandik jaio, baizik eta mirariz Dhanakosha lakuaren ur gaineko loto-lore batetik sortu zen, Oddiyanaren lurraldean (gaur egungo Swat haranaren inguruan, Pakistanen). Aparteko jaiotza hori ez da ohiko datu biografiko bat, baizik eta bere izaerari buruzko baieztapen espiritual bat: Tradizioaren arabera Padmasambhava da Buda Amitabharen («Amaigabeko argiaren buda», Tibeteko eta Asiako ekialdeko budismoaren buda-irudi nagusienetako bat, errukia eta jakinduria irudikatzen dituena) adierazpen errukibera, izaki guztiei mesede egiteko mundura etorria.
Bere egiteko historikoa erabakigarria da: VIII. mendean, Tibeteko errege Trisong Detsenek Tibetera gonbidatu zuen herrialdean budismoa ezartzea eragozten zuten oztopoak gainditzeko. Han, lehen monasterio tibetarra (Samye) sortu zuen, lehen monjeak ordenatu zituen eta irakaskuntza tantrikoak (Vajrayana) sartu zituen, Tibeteko testuinguru kulturalera egokituz. Tibet utzi aurretik, testu sakratu (terma) ugari ezkutatu zituen etorkizuneko maisuek — terton delakoek («altxorren aurkitzaileek») — argitara zitzaten, gizartea espiritualki prest zegoenean haiek jasotzeko. Testu horietako batzuk ez ziren fisikoak, baizik eta ikasleen buruan «ezkutatuta» zeuden, etorkizuneko bizitzetan azaleratzeko.
Nyingma eskolaren sortzailea da (tibetar budismoko zaharrena), nahiz eta tibetar tradizio guztietan gurtzen den zeharka bere irudia. Jaia ospatzeko, Rinpoché guruaren mantra abesten da, eskaintzak egiten dira, erritu-dantzak ere bai eta bere bizitzari buruzko testuak irakurtzen dira.
Esan beharra dago budismo theravadan (zaharrena) Buda bakarra dela: Siddharta Gautama. Aldiz, mahayana eta vajrayana korronteetan (Tibeteko budismoa, zen, Asiako ekialdeko budismoa), «buda» terminoak argitzapenaren printzipio unibertsal bat esan nahi duela, eta hainbat modutan ager daitekeela. Hortik sortu ziren Amitabha, Avalokiteshvara, Manjushri edo Tara bezalako figurak; horiek guztiak ez dira jainkoak zentzu monoteistan, baizik eta natura budiko unibertsalaren adierazpenak edo alderdiak. Esparru horretan, Siddharta Gautama bera printzipio horren adierazpen bat dela esaten da. Budismo tibetarrean «Buda Amitabha» aipatzen denean, beraz, termino hori zentzu zabalago honetan erabiltzen da, mahayana tradizioko zentzuan.
